Yr Eglwys Farmor

Cafodd yr eglwys ei chodi gan yr Arglwyddes Willoughby de Broke er cof am ei gŵr, Henry Peyto-Verney, 16eg Barwn Willoughby de Broke. Hi osododd y garreg sylfaen ar 24 Gorffennaf 1856, a chafodd yr eglwys newydd a gynlluniwyd gan John Gibson ei chysegru gan Esgob Llanelwy ar 23 Awst, 1860 ar ôl adeiladu ar gost o £60,000. Mae’r eglwys yn cynnwys pileri o farmor coch Belgaidd, ac mae’r fynedfa i gorff yr eglwys yn cael ei wneud o farmor Môn. Mae hefyd yn cynnwys gwaith coed cywrain, ac yn y tŵr mae ffenestri gwydr lliw i’w gweld ar yr ochrau gogleddol a deheuol, yn cynnwys y Santes Marged a Sant Cyndeyrn. [2] Mae’n gyrchfan boblogaidd i ymwelwyr. Yn ystod rhan olaf yr 20fed ganrif roedd yr eglwys yn unigryw iawn gan ei bod mor wyn. Gyda threigl amser, mae llygredd wedi arwain at i’r lliw ddod yn fwy llwyd, ac felly’n fwy fel adeiladau cerrig eraill. Yn syth i’r gorllewin o’r eglwys mae Gwersyll Cinmel, a oedd yn wersyll milwrol a leolwyd ar dir Neuadd Cinmel. Roedd y gwersyll yn cael ei ddefnyddio gan filwyr o Ganada yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae’r fynwent yn cynnwys beddau nifer o ddioddefwyr y pandemig ffliw Sbaenaidd o 1918-1919 yn y gwersyll. Ar 4-5 Mawrth 1919 bu terfysg yn y gwersyll pan gafodd y llong a neilltuwyd i ddychwelyd y milwyr i Ganada ei dargyfeirio i gludo cyflenwadau bwyd i Rwsia. Lladdwyd pum milwr o Ganada yn y gwrthdaro, a chladdwyd pedwar ohonynt ym Mynwent Eglwys y Santes Marged, gyda’r pumed, y Gynnwr John Frederick Hickman, yn cael ei gladdu yn Dorchester, New Brunswick. Stori gyffredin yw eu bod wedi eu dienyddio am fiwtini, ond mae Adran Amddiffyn Cenedlaethol Canada wedi gwadu hyn. At ei gilydd, mae cyfanswm o 112 o bersonél gwasanaeth y Gymanwlad yn y Rhyfel Byd Cyntaf wedi eu coffau yma. Mae dros 80 o’r beddau yn rhai o Ganada, ac mae yna hefyd cerrig beddi Coffa Arbennig i 4 o filwyr Prydeinig a gladdwyd ym Mynwent Eglwys Sant Pedr yn Nhreffynnon. Mae 2 o feddau rhyfel i filwyr Prydeinig o’r Ail Ryfel Byd.

Sgorio ac ysgrifennu adolygiad

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *

Recently Added