{"id":7867,"date":"2025-08-19T10:08:56","date_gmt":"2025-08-19T09:08:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.northeastwales.wales\/step-into-history-exploring-rhuddlan-town-trail\/"},"modified":"2025-08-19T16:26:23","modified_gmt":"2025-08-19T15:26:23","slug":"step-into-history-exploring-rhuddlan-town-trail","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.northeastwales.wales\/cy\/step-into-history-exploring-rhuddlan-town-trail\/","title":{"rendered":"Camu i Mewn i Hanes: Crwydro Llwybr Tref Rhuddlan"},"content":{"rendered":"\n

Mae llwybr tref Rhuddlan dair milltir yn unig o arfordir Gogledd Cymru ac mae\u2019n llwybr cerdded hyfryd 2 filltir o hyd (3.2 km) sy’n dwyn ynghyd hanes, pensaern\u00efaeth, natur a swyn barddol\u2014ac mae\u2019r rhain i gyd yn rhan o daith gerdded hamddenol drwy amser.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Roedd Rhuddlan yn symbol o orthrwm ar un adeg ond erbyn heddiw mae\u2019n falch iawn o’i gastell. Mae’n dal i sefyll uwchben y dref a’r afon.\u00a0 Roedd Rhuddlan yn ganolog i stori Cymru – ym 1284, gwnaeth Edward I gyflwyno\u2019r gyfraith yma am 250 o flynyddoedd ar \u00f4l trechu’r Cymry ac yma y cyflwynodd ei fab fel \u2018Tywysog cyntaf Cymru\u2019.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Highlights & La<\/strong>Uchafbwyntiau a Thirnodau<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Senedd-d\u0177
    Dechreuwch yng nghornel y Stryd Fawr a Stryd y Senedd. Er gwaethaf ei enw, mae’n debyg mai llys canoloesol oedd yr adeilad, nid senedd-d\u0177 go iawn. Mae’n debyg bod ei ddrws o’r 13eg ganrif sydd bellach wedi\u2019i lenwi a’i ffenestr o’r 14eg ganrif wedi dod o Gastell Rhuddlan. Caiff ei gofio\u2019n hanesyddol fel y safle lle gwnaeth Edward I ddeddfu Statud Rhuddlan ym 1284, deddf a luniodd llywodraethu yng Ngogledd Cymru hyd at Ddeddf Uno 1536. \u00a0<\/li>\n\n\n\n
  2. Eglwys y Santes Fair
    Mae taith gerdded fer drwy borth mynwent Fictoraidd yn eich tywys chi at yr eglwys ysblennydd hon \u00e2 dau gorff, a adeiladwyd tua 1300 ac a ehangwyd dros y canrifoedd canlynol. Y tu mewn, fe welwch chi destunau Cymraeg o’r 17eg ganrif wedi’u peintio ar y waliau a slab canoloesol prin wedi’i ysgythru o Archesgob Edessa. Mae mawsol\u00ebwm caerog o 1820 yn ychwanegu elfen Gothig at hanes pensaern\u00efol yr eglwys. \u00a0<\/li>\n\n\n\n
  3. Y Bont ac Afon Clwyd
    Trowch i lawr yr allt i weld golygfa eiconig a ddarluniwyd gan Turner\u2014castell, eglwys a phont mewn cytgord perffaith. Mae’r bont dywodfaen bresennol yn dyddio’n \u00f4l i 1595, a chafodd elfen haearn ei ychwanegu yn y 19eg ganrif. O’r fan hon, cewch fwynhau golygfeydd syfrdanol o’r ceiau hynafol ar hyd glan yr afon. \u00a0<\/li>\n\n\n\n
  4. Ceiau Hynafol
    Ar un adeg yr oedd glannau\u2019r afon hon yn Rhuddlan yn brysur tu hwnt – roedd warws, craen a glanfa gerrig yn rhan o\u2019r porthladd erbyn y 19eg ganrif. Roedd y porthladd yn ganolfan fasnach leol ar gyfer grawn, pren a phlwm hyd nes i’r rheilffordd gyrraedd ym 1848. \u00a0<\/li>\n\n\n\n
  5. Gwarchodfa Natur Rhuddlan
    Mae llwybr arall yn arwain at hafan 11 erw i fywyd gwyllt ar safle’r hen orsaf reilffordd\u2014sydd bellach yn gartref i las y dorlan, dyfrgwn, llygod pengrwn y d\u0175r, dolydd blodau gwyllt, a cherfluniau cyfareddol. Mae hefyd yn rhan o Lwybr Beicio Cenedlaethol 84 ac yn gwbl hygyrch i gadeiriau olwyn. \u00a0<\/li>\n\n\n\n
  6. Castell Rhuddlan
    Y penllanw: adeiladwyd y gaer gonsentrig drawiadol hon gan Edward I rhwng 1277\u20131282, a chafodd ei dylunio gan y saer maen meistrolgar James o San Si\u00f4r. Mae\u2019n cynnwys beili si\u00e2p deimwnt, ffosydd, a nifer o waliau amddiffynnol, ac yr oedd yn rhan o\u2019r “cylch haearn” o gestyll Edward. Roedd ei hadeiladu yn golygu troi cwrs Afon Clwyd hyd yn oed! \u00a0<\/li>\n\n\n\n
  7. Tomen Twtil
    Cewch weld caer mwnt a beili Normanaidd a adeiladwyd yn y 11eg ganrif\u2014rhagflaenydd castell carreg cadarn Edward drwy\u2019r ddringfa fer a mwdlyd hon i fyny Twtil. Mae\u2019r golygfeydd yn odidog. \u00a0<\/li>\n\n\n\n
  8. Brodordy yn Fferm yr Abaty a Banquet House
    Gallwch fynd oddi ar y llwybr i ddarganfod safle priordy y Brodyr Du o’r 13eg ganrif; mae gweddillion y ddelw wedi’u gosod yn wal yr ysgubor. (Mae’r fferm yn breifat ond gallwch chi weld y ddelw yn glir o’r l\u00f4n.) Nid nepell i ffwrdd, gallwch weld olion y ffos ganoloesol a oedd yn amddiffyn y fynachlog.<\/li>\n\n\n\n
  9. Banquet House<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Ewch yn \u00f4l i’r dref drwy Abbey Road ac fe ddewch ar draws Banquet House (tua 1672). Does neb yn gwybod beth oedd ei bwrpas gwreiddiol; gallai fod wedi gwasanaethu fel elusendy. Mae\u2019r bwa cerfiedig a’r ffenestri myliynog yn bos hanesyddol.  <\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. Amddiffynfeydd Ffos a Chynllun y Dref
      Gwnaeth Edward I gynllunio Rhuddlan gan ddefnyddio cynllun grid; mae olion ei ffos amddiffynnol wreiddiol yn dal i fodoli ar ymylon gogleddol y dref sy\u2019n eich atgoffa o’i gorffennol caerog. \u00a0Mae\u2019r cwestiwn ynghylch a fyddai’r ffos wedi bod yn ddigon i wneud i chi deimlo’n ddiogel rhag byddin wyllt y Cymry yn fater arall. Gall bwrdd arddangos ar Stryd Gwindy ddweud rhagor wrthych chi.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

      Hanfodion y Llwybr<\/strong><\/p>\n\n\n\n