{"id":8795,"date":"2026-11-10T10:27:53","date_gmt":"2026-11-10T10:27:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.northeastwales.wales\/castell-dinas-bran-a-walk-through-history-above-llangollen\/"},"modified":"2026-11-10T10:34:50","modified_gmt":"2026-11-10T10:34:50","slug":"castell-dinas-bran-a-walk-through-history-above-llangollen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.northeastwales.wales\/cy\/castell-dinas-bran-a-walk-through-history-above-llangollen\/","title":{"rendered":"Castell Dinas Br\u00e2n: taith drwy hanes uwchlaw Llangollen"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Codwch eich golygon o Langollen ac fe welwch adfeilion trawiadol Castell Dinas Br\u00e2n ar ben y bryn uwchlaw\u2019r dref. Maent yn olygfa ddeniadol oddi isod, ond dringwch y bryn ac fe ddewch o hyd i fan lle mae canrifoedd o hanes yn cwrdd \u00e2 golygfeydd godidog o Ddyffryn Dyfrdwy. Gwisgwch eich esgidiau cerdded, dewch \u00e2 rhywbeth i\u2019w yfed a chofiwch neilltuo amser i aros am seibiant ar hyd y ffordd. Dyma daith i\u2019w mwynhau, nid ras i\u2019r copa!<\/p>\n\n\n\n

Tir gyda hanes hir<\/h1>\n\n\n\n

Ymhell cyn codi\u2019r castell carreg, roedd bryngaer o\u2019r Oes Haearn ar y safle hwn. Wrth sefyll yma heddiw, mae\u2019n hawdd deall pam y dewiswyd y lle: roedd y llethrau serth yn cynnig amddiffyniad naturiol, ac roedd y safle uchel yn rhoi golygfa glir o\u2019r dirwedd o amgylch.<\/p>\n\n\n\n

Adeiladwyd y castell canoloesol a welwn heddiw yn y 13eg ganrif gan dywysogion Cymreig Powys Fadog, yn \u00f4l pob tebyg dan Gruffudd ap Madog yn y 1260au. Roedd yn llawer mwy na man gwylio, ac fe\u2019i gelwir yn aml yn Crow Castle yn Saesneg. Roedd ei neuadd fawr, ei dyrau, ei borthdy a\u2019i furiau amgylchynol yn ffurfio cartref tywysogaidd trawiadol yn ogystal \u00e2 chadarnle.<\/p>\n\n\n\n

Roedd ei oes fel caer weithredol yn rhyfeddol o fyr. Yn 1277, wrth i luoedd Edward I nes\u00e1u, rhoddodd yr amddiffynwyr Cymreig y castell ar d\u00e2n i atal y fyddin oedd yn dod rhag ei ddefnyddio. Goroesodd yr amddiffynfeydd carreg, a defnyddiwyd y safle at ddibenion milwrol eto, ond fe\u2019i gadawyd yn y pen draw wrth i Gastell yr Holt ddod yn ganolbwynt arglwyddiaeth newydd. Mae\u2019r adfeilion sy\u2019n weddill yn dal i roi cipolwg cyfareddol ar ei ysblander gynt.<\/p>\n\n\n\n

Asynnod, artistiaid ac ystafell de ar ben y bryn<\/h1>\n\n\n\n

Ni ddaeth hanes y castell i ben yn yr Oesoedd Canol. Erbyn y 19eg ganrif, roedd ymwelwyr yn gwneud eu ffordd i fyny i fwynhau\u2019r golygfeydd, weithiau\u2019n llogi asynnod i\u2019w helpu gyda\u2019r ddringfa. Roedd hyd yn oed ystafell de a chamera obscura ar y copa, gan gynnig ffordd arall o edmygu\u2019r dirwedd. Cafodd artistiaid, gan gynnwys J. M. W. Turner a Richard Wilson, eu hysbrydoli gan y castell hefyd. Does dim ystafell de ar ben y bryn heddiw, felly dewch \u00e2\u2019ch lluniaeth eich hun a chadwch yr ymweliad \u00e2 chaffi tan i chi ddychwelyd i Langollen!<\/p>\n\n\n\n

Y daith i fyny o Langollen<\/h1>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Gallwch adael eich car yn un o feysydd parcio Llangollen a dechrau\u2019r daith ar droed. Am daith syml i fyny ac yn \u00f4l yr un ffordd, croeswch Bont Llangollen i ochr ogleddol Afon Dyfrdwy, defnyddiwch y groesfan i gerddwyr ar yr A539 ac ewch i fyny Wharf Hill tuag at y gamlas. O ardal y gamlas, dilynwch yr arwyddion am Gastell Dinas Br\u00e2n ar hyd y llwybr sy\u2019n dringo wrth ochr tir yr ysgol.<\/p>\n\n\n\n

Parhewch i ddilyn y llwybr ag arwyddion wrth iddo ddringo rhwng caeau ac i lethrau agored y bryn. Mae\u2019r ddringfa\u2019n mynd yn fwy serth wrth i chi nes\u00e1u at y castell, felly cymerwch eich amser a mwynhewch edrych yn \u00f4l tuag at y dref. Caniatewch tua 45 munud i awr i ddringo o Langollen, yn dibynnu ar eich cyflymder, a mwy o amser ar gyfer y daith gyfan, gan gynnwys crwydro\u2019r safle a cherdded yn \u00f4l i lawr. Mae hon yn ddringfa go iawn, yn hytrach na thro hamddenol.<\/p>\n\n\n\n

Ar y copa, arhoswch i fwynhau\u2019r golygfeydd dros Langollen, Dyffryn Dyfrdwy a\u2019r bryniau o amgylch. Crwydrwch yn ofalus ymysg y muriau sy\u2019n dal i sefyll a dychmygwch y cwrt a\u2019r adeiladau a fu yma ar un adeg. Pan fyddwch yn barod, dilynwch yr un llwybr ag arwyddion yn \u00f4l i\u2019r dref, gan gymryd gofal arbennig wrth fynd i lawr y llethr serth. Ewch \u00e2 map cerdded addas neu lawrlwythwch fanylion y daith yn hytrach na dibynnu ar y trosolwg hwn yn unig, a dilynwch unrhyw arwyddion lleol neu lwybrau dargyfeirio.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n